با سلام و احترام خودتان را معرفی بفرمایید و طرح انجام یافته را به اختصار شرح دهید.

با سلام و عرض ادب، اینجانب نازلی محمودیان دانش آموخته مقطع دکتری فقه و حقوق اسلامی ،عضو مرکز وکلای قوه قضاییه  و پژوهشگر مرکز تحقیقات اخلاق و حقوق پزشکی دانشگاه شهید بهشتی هستم.عنوان طرح پژوهشی انجام شده مطالعه تطبیقی جنین پذیری و فرزند خواندگی  از منظر فقه و حقوق می باشد که ایده اصلی طرح مذکور توسط بنده با راهنمایی استا د محترم جناب آقای دکتر محمود عباسی مطرح گردید.طرح مذکور در مرکز تصویب و با حمایت‌های مرکز تحقیقات انجام شد و مقاله مربوط به آن در مجله                    Bioethics and Health Law Journal    با افیلیشن مرکز به چاپ رسید.

به چه دلیل این طرح را انتخاب کردید و چه دغدغه هایی در کشور در این خصوص وجود دارد؟

با توجه به آمار بالای تعداد زوجین نابارور در ایران و اینکه ناباروری سومین عامل از پنج عامل اصلی طلاق به شمار می رود لذا ارائه راه حلهای مختلف فقهی - حقوقی به این افراد قبل از انتخاب آخرین گزینه یعنی طلاق ضروری به نظر می رسد.یکی از روشهای معمول در دنیا برای افراد نابارور فرزند پذیری می باشد که امروزه به دو صورت فرزند پذیری سنتی و مدرن (فرزند پذیری بعد از تولد و قبل از تولد)قابل انجام می باشد.

با توجه به اینکه در قدیم فرزندخواندگی سنتی یا گرفتن فرزند بعد از تولد تنها راه حل موجود برای حل مشکل فرزند دار شدن زوجین نابارور به شمار می آمد ولی امروزه با پیشرفت علم پزشکی قضیه باروری های پزشکی و به دنبال آن مسئله استفاده از جنین اهدایی مطرح می‌شود که می‌توان آن را نوع مدرن فرزند خواندگی یا جنین خواندگی نامید. که این عمل از نظر قانونی بلامانع می باشد اما نکته ای که برای بسیاری از زوجین نابارور قابل تامل می باشد انتخاب بین فرزندپذیری سنتی و فرزند آوری مدرن یا همان جنین خواندگی است انتخاب سرنوشت سازی که شرایط ،موانع، تبعات و قوانین متفاوتی دارد البته با توجه به ماهیت هر دو عمل و هدف مشترک آنها یعنی فرزنددار شدن حقیقت این است که متفاوت بودن کلمات استفاده شده برای این دو عمل نسبت به نتیجه یکسان آنها اهمیت کمتری دارد ولی باید توجه داشت که هر کدام مزایا و معایب خاص خود را دارند لذا شایسته بود که مطالعه تطبیقی جامع و کاملی صورت پذیرد که مشخص شود کدام یک از این دو روش قانونی می‌تواند برای زوجین نابارور مطلوبیت بیشتری داشته باشد .

لطفاً درباره نتایج این طرح توضیح دهید.

هر چند در ایران، «فرزندخواندگی پیش از تولد» آن‌طور که در کشورهای غربی رایج است، به عنوان یک مفهوم حقوقی کاملاً تعریف شده و نهادینه شده وجود ندارد. با این حال، در موارد خاص و با حکم دادگاه، ممکن است سازوکارهایی برای تعیین وضعیت والدین مورد نظر و کودک اتخاذ شود.

به طور خلاصه، مفهوم «فرزندخواندگی پیش از تولد» در کشورهایی که باروری از طریق رحم جایگزین و اهدای گامت را به رسمیت شناخته ، مانند برخی ایالت‌های آمریکا و بریتانیا، قوی‌تر است. که از طریق توافقات قانونی و احکام دادگاه، والدین مورد نظر به عنوان والدین قانونی کودک قبل از تولد یا بلافاصله پس از آن شناخته می‌شوند.

طبق تحقیقات، می‌توان بیان کرد که به دلیل تفاوت در منشأ ژنتیکی کودکان متولد شده از اهدای گامت و کودکان پذیرفته شده توسط والدین قانونی خود، این دو عمل در بسیاری از موارد مشابه هستند و استفاده از اهدای گامت در درمان ناباروری را می‌توان نوعی فرزندخواندگی مدرن در نظر گرفت.با این حال، تفاوت‌های اساسی، به ویژه در رابطه با پیامدهای ژنتیکی و ازدواج، وجود دارد. برخلاف کودکانی که از طریق فناوری‌های کمک باروری (ART) متولد می‌شوند و همیشه پیوند ژنتیکی مستقیمی با حداقل یکی از والدین خود دارند، ازدواج با آن‌ها به دلیل این پیوند بیولوژیکی مستقیم ممنوع است. علاوه بر این، این کودکان نمی‌توانند با همسران اهداکنندگان گامت، مادر جایگزین و همسرش، و همچنین با فرزندان آنها ازدواج کنند، که این امر به دلیل پیامدهای پیچیده خانوادگی و حقوقی است. در مقابل، کودکان پذیرفته شده به عنوان فرزند خوانده معمولاً رابطه خونی و ژنتیکی با سرپرستان قانونی خود ندارند. در نتیجه، از منظر صرفاً پزشکی و حقوقی، هیچ مانع ذاتی برای ازدواج کودک پذیرفته شده با والدین خوانده‌اش بر اساس خویشاوندی ژنتیکی وجود ندارد. با این حال، نظام‌های حقوقی، تفاسیر مذهبی و روانشناختی، با در اولویت قراردادن مصلحت فرزند خوانده، محدودیت‌های مختلفی را اعمال می‌کنند.

سخن پایانی

هر چند که در رابطه با فرزند خواندگی و اهدای جنین و همچنین مسائل فقهی –حقوقی مرتبط با آنها پژوهشهای مختلفی انجام پذیرفته و مقالات و کتابهایی به رشته تحریر در آمده ولی متاسفانه قانون جامع و کاملی در رابطه با این موضوع در ایران وجود ندارد .لذا با توجه به نقص قانونی موجود در این حوزه، اختلاف نظر عمیق مراجع تقلید و رویه های گوناگون مراکز درمانی و قضایی در ایران،  امید است در آینده شاهد تدوین قوانین مربوطه باشیم.